Tenten: ACAR MUHABİRİMİZ DÜNYANIN DÖRT BİR TARAFINDAN BİLDİRİYOR
-
Tenten: ACAR MUHABİRİMİZ DÜNYANIN DÖRT BİR TARAFINDAN BİLDİRİYOR
ACAR MUHABİRİMİZ DÜNYANIN DÖRT BİR TARAFINDAN BİLDİRİYOR*
Makale Yazarı: Ayşe Başçı
* Bu makale ROMAN KAHRAMANLARI (Ekim/Aralık 2010) 4. sayıda yayımlanmıştır.
Üniversitede aldığım çeviri derslerinden birinde dönem sonu projesi olarak #çizgiroman çevirilerini ele almaya karar verdiğimde aklıma gelen ilk isim Red Kit olmuştu. Ne de olsa çocukluktan beri Red Kit ve Asterix hayranıydım. Tenten’le tanışmam ise çok daha sonra oldu. Ve bir kez okuyunca anladım ki Tenten bambaşka bir kulvarda koşuyor. Deyim yerindeyse, daha “#seçkin”, elbette ki çok daha modern, daha akılcı… Kimilerine göre ırkçı bir zihniyetin ürünü, kimilerine göre gelmiş geçmiş en başarılı kahraman. Görüşler farklı olabilir, ama gerçek değişmiyor: 1929 doğumlu olup da yaşını hiç göstermeyen bu #acarmuhabir, doğum yeri #Belçika’dan İngiltere’ye, Türkiye’den Hindistan’a kadar yedi iklim dört bucakta tanınıyor!
KİM BU ÇOCUK?
M. Thomas Inge, #SanatDünyamız dergisinin çizgi roman konulu 64. sayısında şunları yazmış: “Çizgi romanlar dünya kültürünün #popülerleşmiş motif, tema ve kavramlarından türerler – Dick Tracy’nin Sherlock Holmes’tan (burunlarının benzerliğine dikkat edin), Flash Gordon ve Superman’in de Samson, Beowulf, Davy Crockett ve Paul Bunyan’ın ait olduğu kahramanlık geleneğinden türemesi gibi. Ayrıca çizgi romanlar halkın tutum, beğeni ve ahlaki değerlerini yansıtırlar ve doğrudan doğruya insan arzu, gereksinim ve heyecanlarına seslenirler.” (1)
Bu durumda Tenten’in kaynağı hangi kültür olabilir? Çizeri, daha doğrusu “babası” Hergé (Georges Remi) önceleri “Mayıs böceklerinin #oymakbaşkanı #Totor”un maceralarını anlatıyordu çizgileriyle. Çocukken aldığı izci eğitimini yansıttığı bu karakter, çalışkan, sözünün eri, azimli, yardımsever bir çocuktu. Size kimi hatırlattı? Elbette Tenten’i! 1929 yılına gelindiğinde #küçükizci Totor, #gençgazeteci Tenten oluverdi. Sıkı bir Katolik eğitimden geçmiş Hergé’nin Tenten’i elbetteki ilk serüveninde Rusya’ya giderek Bolşeviklerle uğraşacaktı! Kim demiş çizgi romanda siyaset ve din olmaz diye?!
Zaman içinde Tenten Kongo’dan Amerika Birleşik Devletleri’ne, Mısır’dan Çin’e kadar pek çok ülkeyi gördü. Hatta bu da yetmedi, uzaya çıktı, aya gitti! Hem de 1954’te; yani Neil Armstrong’dan 15, Yuri Gagarin’den 7 yıl önce…
Bugün Tenten 70’i aşkın dilde yayımlanıyor, hâlâ çeşitli araştırmalara konu oluyor, hakkında kitaplar basılıyor. 1999 yılında #LeMonde gazetesi tarafından okurlarının katılımıyla yapılan bir araştırmada Tenten’in #MaviLotus adlı macerası, 20. yüzyıla damgasını vuran kitaplar listesinde on sekizinci sırayı almıştı. Bir düşünün lütfen: Aldous Huxley, Anne Frank, Soljenitsin ve Tenten! Fazla söze gerek var mı?
SOSYOLOJİK BİR UNSUR OLARAK TENTEN
Siyasetin böylesine içinde olan bir kahramanın #sosyolojik çalışmalara konu olmaması mümkün mü? Oliver Dunnet, Social & Cultural Geography dergisi için yazdığı bir makalenin özetinde, Tenten’i şöyle tanımlıyor: “Tenten çizgi romanı, yirminci yüzyılın ortalarında giderek daha popüler oldu ve yaratıcısı Hergé de basında ve popüler yayınlarda hâlâ ilgi uyandırıyor. Popüler jeopolitik alanında son dönemde yapılan çalışmalar, çizgi romanların da yeni bir kaynak olarak ele alınmasına öncülük ediyor. Hergé’nin çizgi roman yaklaşımı, #ikonlaşmış bir kahraman ile yirminci yüzyılın bazı jeopolitik söylemlerini kullanan detaylı ve çok-katmanlı ortamları bir araya getiriyor. Tenten çizgi romanlarında üç tür jeopolitik anlam belirleniyor: #sömürgeci söylemler, Avrupa’nın üstünlüğü ve #Amerikankarşıtlığı. Birbiriyle kesişen bu eğilimler aslında tek bir söylemin farklı cephelerini oluşturuyor; bu, Avrupa ideolojilerini dünya görüşünün tam merkezine oturtan bir söylem.” (3)
Tenten’e yönelik bu sömürgecilik, “#Avrupacılık”, hatta ırkçılık iddiaları bugün bile İnternetteki pek çok forumda tartışılıyor. Özellikle Kongo macerasıyla gündeme gelen bu söylem yine de Tenten hayranları tarafından şiddetle reddediliyor. Zaten zaman içinde bu genç gazeteci de “sivriliklerinden” arınıyor. Dahası, Hergé’yle birlikte Tenten de yoruluyor. Sonra…
Sonra Hergé 1983’te ölüyor. Bir dönem ırkçı, faşist ve Nazi işbirlikçisi olmakla suçlanan çizerin ölümünün ardından, Libération gibi sol eğilimli bir gazete bile bütün illüstrasyonlarında Tenten’i kullanıyor. Çünkü Tenten ölmüyor! (4)
PEKİ YA TÜRKÇE TENTEN?
Tenten’in dünya çapındaki ünü konusunda az çok bir fikrimiz oluştu. Türkiye’deki durum ise zaten Roman Kahramanları’na konu olmasından belli. Peki ama ya Tenten çevirileri? 1950’lerden itibaren kâh orijinal çizimleriyle kâh Türk çizerlerin kopya çizgileriyle pek çok farklı yerde yayımlanan Tenten’in özünü bulması epey zaman almış. Bu süreçte çizgi romanda pek çok değişiklik yapılmış, bazı karakterler çıkarılmış, yeni karakterler eklenmiş. Hatta haberiniz var mı bilmem, Tenten bir ara #İstanbul’a gelip #Küçükçekmece’de hırsız bile kovalamış! Maceralar ilk kez 1994 yılında Yapı Kredi Yayınları tarafından Avrupa baskısı kalitesinde ve aslına sadık bir çeviriyle yayımlandı. Bugün ise acar muhabirimizin maceraları İnkılâp Kitabevi’ne bağlı #Mandolin tarafından yayımlanıyor. Ama insan okudukça, “Keşke daha özenli çeviriler olsa, bu kadar çeviri kokmasa,” diye düşünmeden de edemiyor ne yazık ki. Çünkü çizgi roman, hafife alınacak bir kitap türü değildir!
SEN NEYMİŞSİN BE TENTEN!
Son sözü, yine Sanat Dünyamız dergisinde Tenten’le ilgili bir yazısı bulunan #SinanGürdağcık’a bırakalım: “Tibet macerasındaki uçak kazası için Hergé, Sari Havayolları adında uyduruk bir şirket yaratmıştı. Meğerse bu isimde bir şirket gerçekten varmış… Ve bu şirket, serüvenin yayınlanmasından sonra, ‘Şimdiye kadar hiçbir uçağımız düşmemiştir,’ diye açıklama yayınlama gereği duymuştur. İşte Tenten budur.” (5)
NOTLAR:
(1) M. Thomas Inge, “Çizgi Romanlar”, Sanat Dünyamız, Yıl: 22, Sayı: 64, s. 79-97, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, 1997.
(2) Tenten’in resmi web sitesi. http://www.tintin.com
(3) Oliver Dunnett, “Identity and geopolitics in Hergé’s Adventures of Tintin”, Social & Cultural Geography, Cilt 10, Sayı 5, s. 583-598, 2009.
(4) Sinan Gürdağcık, “Çağının Bir Tanığı Olarak, Tenten, Nam-ı Diğer Hergé”, Sanat Dünyamız, Yıl: 22, Sayı: 64, s. 133-151, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, 1997.
(5) a.g.e. -
0 Replies
Sorry, there were no replies found.