Salman Rüşdi, Gelenek ve Kahraman
-
Salman Rüşdi, Gelenek ve Kahraman
Salman Rüşdi, Gelenek ve Kahraman*
Makale Yazarı: Mehmet Ali Çelikel
*Bu makale Roman Kahramanları Nisan/Haziran 2014, 18. sayıda yayımlanmıştır.
Yayımlandığı günden bu yana İslam dünyasının tepkisini çeken şeytan Ayetleri romanıyla tanınan Hint kökenli İngiliz yazar #SalmanRüşdi, dünyanın hemen her yerinde bu sansasyonel romanıyla anılmaktadır. Ancak, şeytan Ayetleri’nin yol açtığı tartışmalar, Rüşdi romanlarının kapsamlı ve çok boyutlu çalışmalarını çoğu kez gölgede bırakarak, çok kültürlü ve çok katmanlı romanlarının yazınsal değerlerinin göz ardı edilmesine ve yazın dışı düzlemlerde irdelenmesine neden olmaktadır. Oysa yaygın yargılardan bağımsız olarak, biçemsel ve anlamsal çözümlemelerinin ortaya konması ve yazarın kültürel kökenine ait yazınsal biçemleri romanlarında nasıl yansıttığının tartışılması gerekmektedir.
Rüşdi’nin ilk romanı Grimus umduğu başarıyı getirmemiş olsa da, ilk büyük başarısını 1981’de, #BookerofBookers ödülüne layık görülen #GeceyarısıÇocukları’yla kazanan yazarın üçüncü romanı Shame (#Utanç) ile süren yazınsal başarısı, özellikle #AngloSakson ve #BatıAvrupa kültürüyle biçimlenen ülkelerde, çağdaş eleştirmenler ve kuramcılar tarafından övgüyle karşılanmıştır. şeytan Ayetleri (1988) İslama hakaret gerekçesiyle başta Hindistan, Pakistan ve İran olmak üzere, pek çok ülkede yasaklandıktan sonra, Ayetullah Humeyni de yazar hakkında ölüm fetvası vermiştir. Britanya Hükümetinin diplomatik girişimleri sonucu 1998 sonlarında İran Hükümeti tarafından fetva kaldırılmış olsa da, bu roman, yazarını 1999’a dek gizlenerek yaşamak zorunda bırakmıştır. Oysa Rüşdi, #ŞeytanAyetleri’nden önce, sömürgecilik sonrası İngiliz romanının en önemli yazarlarından biri olarak görülmekteydi. Bunun nedeni, yalnızca romanlarında yansıttığı sömürgecilik sonrası kültür değil, aynı zamanda kendisinin de bu dönemin çok kültürlü yazarı olmasıydı.
Rüşdi, 1947’de #Hindistan’daki İngiliz sömürgeciliğinin sonuna yaklaştığı, Hindistan’ın bağımsızlığını ilan etmek üzere olduğu günlerde Hint kökenli Müslüman bir ailenin çocuğu olarak #Bombay’da dünyaya gelmiş, Hint ve Müslüman kültürünü birlikte yaşatan bir aile ortamında yetişip, misyoner İngiliz okullarında eğitim görmüştür. On altı yaşında eğitimini sürdürmek için İngiltere’ye gittiğinde, ailesi de artık Hindistan’da değil, Hindistan’ın ikiye bölünmesiyle kurulan, Hintli Müslümanların göç ettiği Pakistan’da yaşamaktadır. Rüşdi, adına verilen ölüm fetvasının kaldırılmasından sonra yeniden gizlenmeden yaşamaya başlayıp New York’a yerleştiği 2000’li yıllara kadar, yaşamını İngiltere’de sürdürmüştür.
Bugün Rüşdi, kültürel kökenleri nedeniyle, romanlarında hem Batı Avrupa kültürünü hem de ait olduğu Hindu-Müslüman kültürünü yansıtmaktadır. Bu sentez onun roman kahramanlarını da alışılagelen kahraman kimliklerinden ayırmakta, adeta birer karşı kahramana dönüştürmektedir. Kimlik sorunlarıyla boğuşan kahramanları, aynı zamanda kurgunun da sınırlarını zorlayarak, kurguyla gerçek arasında gizemli bir yerde durmaktadırlar.
-
0 Replies
Sorry, there were no replies found.