Quentin Blake: BENEK TOZU VE DİĞER MÜTHİŞ SIRLAR
-
Quentin Blake: BENEK TOZU VE DİĞER MÜTHİŞ SIRLAR
“BENEK TOZU VE DİĞER MÜTHİŞ SIRLAR”I ÇEVİRMEK VE
SÖZCÜKLERLE RESİMLERİN MÜKEMMEL UYUMU:
ROALD DAHL & QUENTIN BLAKE*Makale Yazarı: İpek Şoran
*Bu makale ROMAN KAHRAMANLARI Ekim/Aralık 2017, 32. sayıda yayımlanmıştır.
Roald Dahl’ın ilk öyküsünün Amerika’da yayımlanmasının üstünden neredeyse elli yıl geçti; o zamandan bu zamana Dahl’ın kitapları elli sekiz dile çevrildi. Yani dünyanın dört bir yanından kaç nesil Roald Dahl’ın o müthiş hayal gücüyle büyüdü… Sadece çocuklar mı, Roald Dahl yetişkinlerin de severek okuduğu, her biri birer başucu kitabı sayılabilecek bir sürü modern klasik bıraktı ardında.
Biz de, Roald Dahl’ın Türkiyeli yayıncısı Can Çocuk Yayınları olarak, 2016’da, Roald Dahl’ın 100. yaşı vesilesiyle küçük büyük tüm Dahl-severlere bir sürpriz yaptık ve onları “Benek Tozu ve Diğer Müthiş Sırlar”la, özgün adıyla “Spotty Powder and Other Splendiferous Secrets”la, buluşturduk. Aslında kitabın haklarını alalı epey olmuştu, ama Roald Dahl’ın hayatına ve yazma serüvenine dair özel bir kitap olduğundan, bu kitabı rafa kaldırıp 2016 yayın programımıza saklamaya karar verdik.
Gelelim hem yayın koordinatörü hem de çevirmeni olarak bu kitabın yayımlanma sürecine. “Benek Tozu”nu yayımlamamız gündeme geldiğinde, yayın yönetmenim Samiye Öz “Roald Dahl’ı çok seviyorsun, bu kitabı sen çevirsene,” deyince heyecanlanmasına heyecanlandım ama bunu yapabileceğimden emin değildim. Yazarın diğer kitaplarını Celal Üster, Roza Hakmen, Gönül Çapan gibi isimler Türkçeleştirmişti; üstüne üstlük Roald Dahl’ın o kendine özgü mizahını çeviriye yansıtmanın zorluğu düştü aklıma. Tabii bir de Roald Dahl’ın ürettiği sözcükler meselesi vardı. [Yeri gelmişken belirteyim: 2016 Mayıs’ında Oxford Üniversitesi Roald Dahl’ın uydurduğu ya da gün yüzüne çıkardığı sekiz bin sözcükten oluşan bir “Roald Dahl Sözlüğü” yayımladı.]
Düşündüm taşındım; Roald Dahl sevgim ağır basınca, başladım kitabı çevirmeye. Aslında “Benek Tozu ve Diğer Müthiş Sırlar”a bir Roald Dahl kitabından ziyade “Roald Dahl hakkında bir kitap” demek daha doğru olur. Bir nevi günlük ya da kolaj kitap gibi hatta. Böyle olması çeviri sürecini de hayli eğlenceli hale getirdi. Evet, bu kitabı çevirirken çok eğlendim. Kitapta “Charlie’nin Çikolata Fabrikası”nda Roald Dahl’ın çok fazla #şımarıkçocuk olduğuna karar vermesinden sonra kitaptan çıkardığı şımarık çocuklardan birinin hikâyesinden tutun da, Roald Dahl’ın okul karnelerine, ailesiyle geçirdiği yaz tatillerine, akıl fikir defterlerine, #WillyWonka’nın fabrikasından nefis tariflere ve Dahl’ın çocuklara yazmakla ilgili verdiği öğütlere kadar pek çok farklı bölüm var.
Çeviri açısından en tatmin edici kısım ise “Charlie’nin Çikolata Fabrikası”ndaki, “Benek Tozu” adlı bu eksik bölümü çevirmek oldu. “Charlie’nin Çikolata Fabrikası” her zaman gıpta ettiğim bir #CelalÜster çevirisidir. Hal böyle olunca, “Benek Tozu”undaki ilgili bölümü çevirmeden, daha önce iki kez okuduğum “Charlie’nin Çikolata Fabrikası”nı bir kez daha okudum. Çevirinin tonunu, yazarın mizahının Türkçeye aktarılışını, Celal Üster’in sözcük seçimlerini hatırlamak önemliydi. Tabii bir de hikâyenin sonundaki #UmpaLumpa’ların şarkısı var, onun çevirisi sanırım bütün kitapta çevirmekten en keyif aldığım bölümdü:
“Ah, #Miranda Mary Piker,
Seni gidi çokbilmiş, korkunç zıpır,
Sana bu dünyada kim katlanır?
Düşündük taşındık, bir karar verdik,
‘Şu kızı şimdi tuttuğumuz gibi
Benek Tozu makinesine atsak
Hem biraz hizaya gelir,
Hem de onu artık sevebiliriz,’ dedik.
Bu berbat küçük kız birazdan
Dönüşecek bir şeye iştah kabartan.
Sınıf arkadaşları artık ona demeyecek:
‘Seni iğrenç Miranda, git başımızdan!’
Aksine, ‘Ne faydalısın! Ne iyisin!’
Diye övgüler yağdıracak arkasından.”
[Sayfa 65]Çevirirken çok eğlendiğim ve öğrendiğim diğer bölüm ise Roald Dahl’ın yılın her ayına dair gözlemlerinin yer aldığı metinler oldu. Yazarın doğaya, ağaçlara, çiçeklere, böceklere, kuşlara ve mevsimlere dair gözlemleri muazzam, okurken de çevirirken de büyülendim. Dilerim bu kitabı okuyan çocuklar da benimle aynı şeyleri hissederler. Bu metinlerde geçen çiçek, böcek ve kuş isimlerini doğru aktarabilmek için pek çok arkadaşımın görüşlerini aldım, yayınevi editörlerimize danıştım.
Çevirinin yayına hazırlanma süreci bitince kuş gibi ferahladım. En sevdiğim çocuk kitapları yazarını çevirmek benim için çevirmenliğe attığım gerçek bir adım sayılabilirdi! Kitabın üretim sürecindeki zorlukları da atlatıp ilk basılı kopya matbaadan gelince, kitabın yayın koordinatörü, çevirmeni ve bir Roald Dahl hayranı olarak mutluluktan uçtum!
Roald Dahl’ın ölümsüz hikâyelerine ve karakterlerine çizgileriyle hayat veren Quentin Blake’i anmadan Dahl ve kitapları hakkında yazılan her yazı eksik kalır. Quentin Blake’in ilk resimlediği Dahl kitabı 1976 yılında yayımlanan “İrikıyım Timsah” [“The Enormous Crocodile”] oldu; Dahl’ın ölümüne kadar da “The Minpins” hariç yazarın bütün kitaplarını resimledi. Bu sene “The Minpins”in Quentin Blake resimleriyle yeni bir baskısı yapıldı. Böylece Quentin Blake Roald Dahl’ın bütün çocuk kitaplarının illüstrasyonlarına imzasını atmış oldu.
Onlarınki bir yazar-çizer işbirliğinden ziyade, ortaya çıkan sonuçtan her ikisinin de gurur duyduğu keyifli bir yaratım süreci, bir dostluk ilişkisiydi. Roald Dahl ve Quentin Blake’in birlikte yarattıkları onlarca karakter ve sahne hakkında sayfalarca yazmak mümkün ama en güzeli Quentin Blake’i ve bu yaratım sürecini Roald Dahl’ın ağzından dinlemek:
“#KocaSevimliDev, #BayanTrunchbull, #BayKılveCadılarCadısı gibi karakterlere benim tasvirlerimden çok Quentin’in çizimleri hayat verdi. Dünyanın dört bir yanındaki çocuklar tarafından hatırlanacak olan, onun bu karakterlere çizdiği yüzleri ve bedenlerdir… Birlikte yeni bir kitap üzerine çalıştığımızda, onun bir elinde kalemiyle bir karakterin ya da sahnenin eskizini ustalıkla çizişini izlerken büyülenirim. ‘Biraz daha böyle olsun diyorsun, değil mi?’ diye sorar ve kalemin ucu kâğıdın üzerinde siyah mürekkepten ince çizgiler bırakarak inanılmaz bir hızla uçar gider. Otuz saniye içinde yepyeni bir resim yaratır. ‘Belki de bu karakterin yüzünde daha tehditkâr bir ifade olmalı,’ derim ben. Kalem tekrar kâğıdın üzerinde uçar ve tam da istediğiniz görüntü karşınızdadır. Ama bu, kitaplarımdaki karakterlerin birçoğunun çiziminde ona yardım ettiğim anlamına gelmiyor. Karakterlerin çoğunu o kendi başına çizer ve yarattığı karakterler hayal ettiğimden de güzel ve komik olur.” [Sayfa 34-35]
Roald Dahl pek çok harikulade kitabın yazarı olmasının yanı sıra bir #savaşpilotu, #casus, #çikolatatarihçisi ve bir mucitti. Hepsinden önemlisi Dahl sihire ve gizemlere inanıyordu; hiç kuşkusuz ki bu sayede dünyanın bir numaralı hikâye anlatıcısı olarak anılıyor.
Roald Dahl’ın sözcüklerinin ve elbette Quentin Blake’in çizgilerinin daha nice çocuğa ve çocuk ruhlu yetişkine ilham vermesi dileğiyle.
#RoaldDahl #yazmaserüveni #çevirmen #İpekŞoran #benektozu #RoaldDahlSözlüğü
-
0 Replies
Sorry, there were no replies found.