Paris ve Roman Kahramanları
-
Paris ve Roman Kahramanları
Paris ve Roman Kahramanları*
Makale Yazarı: M. Emin Özcan
*Bu makale Roman Kahramanları 28. sayıda (Ekim/Aralık 2016) yayımlanmıştır.
Roman evrenini anlatı kişisi ya da kişileri ile kent ya da kentler arasındaki bağlantılar yoluyla kavramaya çalışmak ilginç bir bakış açısı. Bu bakışla Paris ile roman kahramanları konusuna verilebilecek bir yığın örnek var kuşkusuz. Romanın tür olarak belirmeye başladığı XVI. yüzyıldan günümüze kadar özellikle #sosyolojik bakış açısı kent ile birey, kent ile toplum ilişkilerini tarihsel süreçleri açıklamak amacıyla ele aldı. Bu ilişkileri Fransız edebiyatında en belirgin olarak romanın altın çağı olan XIX. yüzyılda gözlemleriz. Güçlü kurgusal yapıları sayesinde, dünyaya ve hayata yeni perspektiflerle bakmamızı sağlayan, toplum ile birey ilişkilerine dair gözlemleri geçerliliğini yitirmemiş, değerini her çağda koruyabilmiş, her kuşağa seslenebilmiş romanların yazıldığı bir yüzyıldır bu. Değişen ekonomik yapılar, birbiriyle çatışan, birbirinin yerini almaya başlayan toplumsal sınıflar kent mekânına mühürlerini vururlar. Bu dönemin günümüzde en çok bilinen romanlarında Paris bir yandan farklı sınıflar tarafından biçimlendirilirken, bizzat bir anlatı kahramanına dönüşecek kadar romanın kişilerini etkiler. #Notre-Dame de Paris ile #Sefiller Paris’i kurgunun başlıca itici gücü haline getirir. Dönemin romancıları anlattıkları hikâyelerde kentin enerjisini, dönüştürme ve biçimlendirme gücünü, kahramanın tutkularını bileyen çekiciliğini de resmederler aynı zamanda. En çarpıcı resimleri de hiç kuşkusuz Paris-taşra karşıtlığı üzerine oturtulmuş kurgusal yapısıyla İnsanlık Komedyası’nda buluruz. Kaybolan Hayaller’de #DavidSéchard ile #LuciendeRubempré, Goriot Baba’da #Goriot, Eugénie Grandet’de #GrandetBaba ve yeğeni bu zıtlığı vurgulayan roman kahramanları. Öyle ki taşrada geçen romanlarda bile Paris ana rolü oynar: Tour Rahibi, Karanlık bir Olay, Tılsımlı Deri, Kuzin Bette ve daha birçok roman bunu kanıtlar. Yine #MadameBovary’de bütün semantik bu karşıtlık üzerine kuruludur. Roman kahramanın simgesel tutkusu iyice birikmiş olan enerjisini artık siyasette kullanacak olan bütün bir toplumsal sınıfı niteler. Böylece #Emma’nın yaşadığı iki ilişkiden ilki soylulara özgü bir etkinlik olan bir baloda yine bir soylu olan #Rodolphe’la, alabildiğine taşralı bir etkinlik olan tarım bayramı sırasında uzun bir baştan çıkarma diyaloğuyla netleşir. Oysa Emma’nın Léon’la yaşadığı ikinci aşka dair en akılda kalıcı sahne perdeleri çekilmiş bir faytonun, Paris sokaklarında dolaştığı sahnedir. Paris’le ilgili her resimde hem bireysel hem de toplumsal hayata hâkim olan öge hızdır. Aynı yolla Duygusal Eğitim’de #FrédéricMoureau’nun ağır ağır taşraya dönüşü ile, Paris’te hızla yaşanan siyasal dönüşümler benzer karşıtlığı oluşturur. #Hugo’dan #Balzac’a, #Flaubert’den #Stendhal’e, #Maupassant’dan #Zola’ya kadar XIX. yüzyılda Paris-taşra karşıtlığına dair verilebilecek örnek çok. Ama kesin olan bu karşıtlığın toplumsal sınıflar yerli yerine oturduktan sonra artık o kadar keskin çizgilerle vurgulanmadığıdır. Buna dair dönüm noktası elbette #Proust’un romanıdır. Paris ile roman kahramanının ilişkisi daha bireyseldir, ayrıntılar üzerine daha çok odaklanmıştır; genellemelere, dünyayı ve hayatı açıklayacak anlam arayışlarına girilmez. XX. yüzyıl Fransız romanında özellikle Yeni Roman anlayışına kadar Paris büyük ölçüde bir sahne olarak düşünülür. Varoluşçu romanda örneğin. Özgürlüğün Yolları’nda işgal altındaki kent, belirsiz bir süre askıda kalan, anlam üretemeyen #Mathieu’nün bilinci gibidir. Yeni Roman’la birlikte romancı dikkatini anlatının diğer ögelerine çevirdiğinde tek başına ele alınan anlatı ögesi olarak mekân yoluyla Paris zaman zaman yeniden başrolü alır. Özellikle #Queneau, #Perec, #Robbe-Grillet, #Butor romanlarında görürüz bu rolü. Kent bir yönüyle büyüteç altına alınır, bir tek sokağıyla olduğu gibi bütün kentsel yapısıyla da romanda hep vardır.
Paris’in mekân olarak kullanıldığı romanların listesi uzayıp gider kuşkusuz. Biz bu dosyada daha çok yirminci yüzyıla damgasını vurmuş romancıların romanlarını ele almaya çalıştık.
#romankahramanıparis #romankahramanıkentler #romanevreni #romandamekan #fransizedebiyatı #19uncuyüzyıl #kentvebirey #kentvetoplum #romanınaltınçağı #insanlıkkomedyası #kaybolanhayaller #goriotbaba #eugéniegrandet #tourrahibi #karanlıkbirolay #tılsımlıderi #kuzinbette #balo #tarımbayramı #duygusaleğitim
-
0 Replies
Sorry, there were no replies found.