MUZAFFER İZGÜ’NÜN ÖYKÜLERİNDE GÜZELLİK VE ÇİRKİNLİK
-
MUZAFFER İZGÜ’NÜN ÖYKÜLERİNDE GÜZELLİK VE ÇİRKİNLİK
MUZAFFER İZGÜ’NÜN ÇOCUKLAR İÇİN YAZDIĞI ÖYKÜLERDE
“GÜZELLİK” VE “ÇİRKİNLİK” KAVRAMLARININ DİL VE ÜSLUP AÇISINDAN İNCELENMESİ*Makale Yazarı:Yrd. Doç. Dr. Raika Şeyda Ülsever
*Bu makale ROMAN KAHRAMANLARI (Nisan/ Haziran 2013) 14. sayıda yayımlanmıştır.
ÖZET
Muzaffer İzgü bir gülmece ustasıdır. Büyükler için yazdığı öykü ve romanlarında #mizah unsuru büyük önem taşır. #Taşlama, #değinmece gibi teknikleri kullanarak mesajını okuruna iletir. Eserlerinde kullandığı dil ve biçem incelendiğinde bu özellik daha da belirginleşir. Özellikle öykülerinin başlıkları bile okura yazarın iletisi hakkında bilgi verir. İzgü çocuklar için de pek çok eser kaleme almıştır. Bu eserlerde de gülmece unsuru dikkati çekmektedir. Örneğin #Anneannem serisinden bir örnek verecek olursak; “Anneannem Askere Gidiyor” başlığı gülmece metinlerine özgü iki ölçütü yerine getirmektedir: “#merak” ve “#şaşırtma”. Çocuk okur söz konusu olduğunda da İzgü mizahi bir dil kullanarak okurunu hem eğlendirir hem de düşündürür ve bu yolla soyut kavramları da okuruna aktarır. Bu yazıda Muzaffer İzgü’nün “Akrobat Pisicik” adlı kitabındaki öyküler dil ve üslup açısından incelenerek yazarın soyut kavramları, özellikle “güzellik” ve “çirkinlik” kavramlarını çocuk okura nasıl yansıttığı irdelenecektir.
Anahtar sözcükler:
gülmece, çocuk okur, güzellik, çirkinlik, dil ve biçemI-Çocuk Edebiyatı Eserleri ve Gülmece
Okurun zihninde yeni anlamlar yaratmaktan çok, çağrışımlar uyandırmayı hedefleyen mizah metinlerinin yapısını metindilbilimciler şöyle açıklamaktadır: “Merak” ve “şaşırtma” öğelerini barındırabilmesi için mizah metinlerinin iki ayrı “söylem”den oluşması ve bu söylemlerin birbiriyle “çelişkili” olması gerekmektedir. Gülmece bu iki çelişkili söylemin aynı metinde çakışmasıyla yaratılan etkidir (Eastman,1936:290-326; Raskin,1985:19. Akt: Ülsever 2006: 283).
Muzaffer İzgü de bir gülmece ustasıdır. “Mizahın altında #eleştiri vardır. Güldürerek söylemek, eleştirmek etkin bir yoldur” der İzgü. Büyükler için mizahi bir dille kaleme aldığı öykü ve romanlarında “günlük dili sade bir şekilde kullanmış, halk dilinde yer alan dil yapılarına yer vermiş, deyimler ve #kalıpsözler kullanmıştır” (Uyguner, 1994:12). Bu yalın ve doğal dil kullanımı okurun zihninde belirli kavram şemaları yaratmayı başarmış ve gülmece metinlerinin iki önemli ölçütünü yerine getirmiştir: “merak” ve “şaşırtma”. Bu ölçütleri sağlamak için de “bir sözcüğün ya da sözcük öbeğinin hem gerçek hem de mecaz anlamına uygun; ama mecaz anlamı asıl amaç olarak kullanma olgusu” (Uğur, 2003:117) olarak tanımlanan “değinmece” tekniğini kullanmıştır genellikle. Öykülerinin başlıklarından örnekler verirsek, “Oturaklı Başkan” “betimleyici değinmece”ye; “Azrail Nasıl Rüşvet Yedi” ise “karşıtlamalı değinmece”ye örnek olarak verilebilir (bkz. Ülsever, 2006:285).
Yazarın çocuklar için yazdığı eserlerde de gülmece unsurunu hissetmek mümkündür. Gülmece sadece okuru eğlendirmek amacını taşımaz, okuru düşündürür de. Çıkarsamalar yapmasını sağlar. Çocuk edebiyatı ürünlerinin temel amacının “(…) çocuklara duyarlılık kazandırmak, onların güzele yönelik duygularını geliştirmek, (…) düşünce evrenini genişletmek, onlara insan ve yaşam gerçeğine ilişkin sanatçı duyarlığı ile kurgulanmış ipuçlarını sunmak, anadilinin kullanım olanaklarını sezdirmek ve onları yazılı kültürün sürekli etkileşim kurulabilen bireyler kılabilmek” (Sever, 2003:133, 190) olduğunu düşünürsek, İzgü’nün eserlerinde de insan doğasının mizahi bir dille sezdirildiğini, yaşamdan örnekler verildiğini, paylaşma, yardımlaşma, fedakârlık, emeğe saygı, üretkenlik, güçsüzden yana olma gibi soyut kavramların da bu yolla aktarıldığını görüyoruz. İzgü yetişkin okurlar için siyasal mizah yazarı olduğu kadar, çocuk okurlar için de “çocuğa görelik ilkesi”ni benimsemiş bir gülmece yazarıdır. Okur “çocuk okur” olunca, “çocuklar için üretilen gülmecenin çağa ayak uydurmuş, günceli yakalamış olması” gerekmektedir. İzgü’nün kahramanları ve olayları “gerçek” olduğu için günceli yakalamaktadır. Yazarın amacı çocuk okurları eğitmektir aslında ama bunu düşündürerek yapar. Türkçeyi yalın ve doğal olarak kullanır. Hatta konuşma dilindeki sözcükleri yazıya döker (bkz. Akal, 2006:146-147). Bu nedenle kullandığı cümleler kısa ve yalındır. Sözcük seçimi de çocuk okura yöneliktir. Soyut kavramları toplumsal açıdan ele alarak tanıtır. Örneğin, “güzellik” kavramı İzgü için “toplum yararına yapılan bir eylem”dir, “dayanışma”dır, “yardımlaşma”dır, “doğa sevgisi”dir. “Çirkinlik” kavramı da “insan ve doğaya saygısızlık” kavramıyla somutlaştırılır.
Bu yazının konusu “#AkrobatPisicik” adlı kitapta bir araya getirilen öykülerde “güzellik” ve “çirkinlik” kavramlarının okura nasıl tanıtıldığını dil ve biçem açısından ya da başka bir deyişle, “merak”, “şaşırtma” ve “çocuğa görelik” açısından incelemektir.
II- Çözümleme: Akrobat Pisicik
Akrobat Pisicik adlı öyküde bir ağacın tepesine çıkan yavru kediyi aşağı indirmek için mahallelinin yaptıkları anlatılıyor. Yazar önce mahallenin ortak özelliğinden başlıyor. Sokağın “heyecanlı” bir sokak olduğunu; komşuların da “heyecanlı” olduğunu anlatı- yor. “Heyecanlı” sözcüğünü vurgulayarak okura “koşuşturan bir kalabalık” kavramıyla birlikte “birbirinin yardımına koşan”, “birbiriyle diyalog halinde olan” insanları da anlatıyor. Birbirine yardımcı olan komşular bazı yanlış anlaşılmalara da sebep oluyor. “Kedi”nin yerini “insan”, “ağacın” yerini “apartman” alınca, merak daha da artıyor.
Okuru şaşırtan dilsel yapılara gelince; ağacın altındaki kalabalığın yüzlerce “ağustos böceği”ne benzetilmesi, oradaki uğultuyu tahmin etmeye yarıyor. Kedinin dilinden anlayan(!) Nadire teyze; “sana küstüm de çıktım oraya” cümlesini duyunca şaşırıyor bir an.
Okuru şaşırtan dilsel yapılara gelince; ağacın altındaki kalabalığın yüzlerce “ağustos böceği”ne benzetilmesi, oradaki uğultuyu tahmin etmeye yarıyor. Kedinin dilinden anlayan(!) Nadire teyze; “sana küstüm de çıktım oraya” cümlesini duyunca şaşırıyor bir an.
Günlük konuşmada kullanılan “ah”, “vah” gibi acıma belirten nidalar; “hıh” gibi küçümseme belirten; “nah” gibi gösterme sıfatı görevini gören yapılar; “şak diye”, “güm diye” sesleri taklit ederek yaratılan “yansımalı” sözcükler; anlatımda ekonomi sağlayan “bayılıverdi” gibi konuşma dili ifadeleri; “pisi pisi”, “tüp müp”, “hüp hüp” gibi ikilemeler öykünün dilini hem “gerçek- kullanılan” dil yapıyor hem de oldukça yalın bir dille çocuk okura hitap ediyor. Yardımlaşma, başkalarını düşünerek telaşlanma, yardım için elinden geleni yapma, başkalarının sevincine veya üzüntüsüne ortak olma; doğa sevgisi gibi kavramlar çocuk okura sezdirilerek veriliyor. Başka bir deyişle, “güzellik” toplumsal açıdan ele alınıyor. Örneğin, “…tekir aşağı inmedi. Bülent Amca; —En iyisi keselim, dedi… İnsanlar homurdandılar. —Oooo kocaman ağacı ha?” tümcesinde doğaya sahip çıkma kavramı veriliyor. “Çirkinlik” kavramına gelince, bu kavram başkalarına karşı saygısızlıkla aynı anlama geliyor bu öyküde de. “(Nazım Amca) Nadire Nineye kızarak söyleniyordu:
– Sen kimlere küstün de çıktın oraya demekle, kedicik oradan iner mi?” tümcesinde olduğu gibi.III- Sonuç
Sonuç olarak, diyebiliriz ki, yazarın dilsel yapılarda gülmece unsurlarını gözetmesi, sözcük seçiminde günlük dil yapılarını kullanması ve soyut kavramları bu yolla somutlaştırarak anlatması çocuk okurun dış dünyayı ve bu dünyadaki kavramları zorlanmadan, eğlenerek kavramasında büyük rol oynamaktadır.
* Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Karşılaştırmalı Edebiyat Bölümü
KAYNAKÇA:
-Akal, A. (2006). “Muzaffer İzgü’nün Çocuk kitaplarında Sesler”. Küçük Dev Adam. Eskişehir: Bilgi Yayı- nevi, 141-156.
-İzgü, M. (2000). “Akrobat Pisicik”. Akrobat Pisicik. Ankara: Bilgi Yayınevi,7-17.
-Sever, S. (2003). Çocuk ve Edebiyat. Ankara: Kök Yayıncılık.
-Uğur, N. (2003). Anlambilim: Sözcüğün Anlam Açılımı. İstanbul: Doruk Yayınları.
-Uyguner, M. (1994). Muzaffer İzgü- Yaşamı, Sanatı, Yapıtlarından Seçmeler. Ankara. Bilgi Yayınevi.
-Ülsever, R. Ş. (2006). “Muzaffer İzgü’nün Eser adları Üzerine Bir İnceleme”. Küçük Dev Adam. Eskişehir: Bilgi Yayınevi, (280-288).
-
0 Replies
Sorry, there were no replies found.