Korsikalıların Fıkra Kahramanı: Grossu Minutu
-
Korsikalıların Fıkra Kahramanı: Grossu Minutu
Korsikalıların Fıkra Kahramanı: Grossu Minutu*
Makale Yazarı: Mustafa Duman
*Bu makale ROMAN KAHRAMANLARI Ekim/ Aralık 2014, 20. sayıda yayımlanmıştır.
Grossu Minutu Kimdir?
#GrossuMinutu, Fransa’ya bağlı #Korsika adası halkının fıkra kahramanıdır. Korsika’da, 1715-1801 yılları arasında yaşadığı söylenmektedir. Günümüze kadar yarı tarihsel, yarı efsanevi bir kişilik olarak gelmiştir. Grossu Minutu’nun başından geçtiği söylenen #güldürücü ve #düşündürücü olaylar, ölümünden kısa denecek bir süre sonra, belki bazı halk fıkraları da eklenerek, kitap haline getirilmiştir. (1)
Günümüzde Grossu Minutu, Korsikalılar’ın dünyaca yeni yeni tanınmakta olan bir halk fıkra kahramanı, daha doğrusu fıkra tipidir. Resimlerde, orta boylu, şişman, sakallı bir köylü olarak tasvir edilir. #NasreddinHoca gibi, onun da bir eşeği vardır. Eşeğini yanından hiç ayırmaz. Bazen eşeğinin sırtında yük vardır. Ama çoğu kez o, Grossu Minutu’yu taşır. Korsikalı ve Fransız araştırmacılar, Grossu Minutu’yu Don Kişot’un arkadaşı #ŞansoPanso’ya benzetirler. (2) Onu, Nasreddin Hoca’ya, #Cuha’ya, #TillEulenspiegel’e ve diğer Avrupa, Kuzey Afrika halklarının fıkra kahramanlarına benzetenler de vardır.
Grossu Minutu’nun tarihsel kişiliği anlatılırken, onun, Korsika’nın özgürlük şavaşının önderi General Pascal Paoli’nin arkadaşı olduğu söylenir. Bu arkadaşlık, Grossu Minutu’nun Şanso Panso’ya benzerliğinin sebeplerinden birisidir. Don Kişot – Şanso Panso çiftine karşılık Pascal Paoli – Grossu Minutu çifti söz konusudur. (3)
Grossu Minutu fıkraları yalnız onun başından geçen güldürücü ve düşündürücü olaylar değildir. Bazı Korsika halk fıkraları da ona bağlanarak anlatılmaktadır. Bu durumda Grossu Minutu’nun fıkra repertuarı zaman içerisinde zenginleşmeye devam edecektir. Korsika’da Grossu Minutu üzerine araştırmalar yapmak üzere bir “Grossu Minutu Derneği” kurulmuştur. Bu dernek çeşitli çalışmaları yanı sıra bir de bülten yayımlamaktadır.
Grossu Minutu’nun bir #fıkratipi olarak ortaya çıkması, Bulgarların fıkra kahramanları Hıtar Peter’in ortaya çıkmasına çok benzemektedir. Bulgarlar, Osmanlı yönetimine başkaldırıp isyanlar çıkardıklarında, Balkanlara yayılan hâkim ulusun fıkra kahramanı Nasreddin Hoca karşısına #HıtarPeter’i çıkardılar ve bu iki fıkra kahramanını karşı karşıya getirdiler. #Bulgar halkının bilinçaltındaki çeşitli duyguların açığa çıktığı bu karşılaşmalarda hep Hıtar Peter üstün geldi ve Nasreddin Hoca’yı çoğu kez zor durumlara sürükledi. (4)
Grossu Minutu’nun bir fıkra tipi olarak ortaya çıkması da Korsika halkının Fransa’ya karşı yürüttüğü bağımsızlık savaşının yaygınlaştığı yıllara rastlar. Korsikalılar ulusal kimliklerini pekiştirmek için bir fıkra kahramanı yaratmak zorundaydılar ve bu da Grossu Minutu oldu. Grossu Minutu’ya bağlanan tüm fıkraların onun başından geçen olaylar olması şart değildir. Korsika halkı eski ve yeni bazı halk fıkralarını ona bağlamış ve bağlamaya devam edecektir. Korsika’da daha şimdiden Grossu Minutu’ya bağlı üç yüzden fazla fıkra bulunmaktadır.
Nasreddin Hoca’nın çıkışı da #Moğol akınları ile Selçukluların zor durumda kalmaları ve Anadolu birliğinin parçalanması sürecindedir. Nasreddin Hoca fıkraları ile Anadolu halkı, Nasreddin Hoca’dan yaklaşık 150 yıl sonra Anadolu’ya gelen ve her tarafı yakıp yıkan #Timur’dan, tarih boyunca öç almıştır.
Grossu Minutu’nun tüm fıkraları incelenirse onların arasında da Nasreddin Hoca fıkralarının bazı varyantlarının bulunacağını sanıyoruz. Aslında halk fıkraları, uluslararası kültür alışverişlerinin güzel örnekleri olarak, bir ulustan diğerine, bir fıkra kahramanından ötekine geçmiş ve bu güzel, yararlı alışveriş günümüze kadar sürmüştür. Yedi yüz yaşındaki Nasreddin Hoca ile iki yüz yaşındaki küçük kardeşi Grossu Minutu arasında fıkra alışverişi ilişkilerinin olacağını varsaymak, ortak denizleri olan #Akdeniz’de yüzyıllar boyu gemileriyle dolaşan #Anadolu ve Korsika halklarının kardeşliğini pekiştirecektir. Korsika’da Nasreddin Hoca’yla Grossu Minutu benzerliği konusunda yayınlar yapılmıştır. Zaman içerisinde yapılacak yeni araştırmalarla bu benzerliklere açıklık getirilecektir. (5)
Grossu Minutu’nun fıkraları, ölümünden 65 yıl sonra, 1866 yılında, Felicia Matteo Marchi tarafından derlenerek “Motti risposte e burle del celebre Minutu Grossu, raccolti e publicati per la prima volta” adıyla kitap halinde yayınlanmıştır. Bu kitapta 134 fıkra vardır ve 1923 ve 1978 yıllarında tekrar basılmıştır. (6) Simone di li Lecci , 1925 yılında “Motti di Mimutu Grossu” adlı kitabı, U. Sampetracciu da “Rime, puesle varie, strufuletti, punte di Minutu Grossu, canzone e induvinelle” adlı kitabı 1927 yılında yayımladılar. (7) Jean-Babtiste Nicolai, Grossu Minutu fıkralarını Fransızca’ya çevirerek “Grosso Minuto, L’esprit et les reparties d’un Corse de leğende” adıyla 1969 yılında yayımladı. (8) Nicolas Carlotti ise, Grossu Minutu’nun 323 fıkrasını, 1996 yılında, “U Babbu di Grossu Minutu” adıyla kitap olarak yayımlamıştır. (9)
Ankara’da, Hacettepe Üniversitesi’nde, Türkiye- Fransa Kültür Derneği, Grossu Minutu Derneği, Akşehir Nasreddin Hoca ve Turizm Derneği ile Akşehir Belediyesi tarafından, 4-5 Aralık 2003 tarihlerinde düzenlenen “Nasreddin Hoca ve Grossu Minutu Buluşması” adlı etkinliklerdeki sempozyumda, Prof. Dr. M. J. Vinciguerra, “Grossu Minutu’yu Tanımak”, Doç. Dr. Gülin Eker, “Türk Dünyasında Nasreddin Hoca”, Doç. Dr. Murat Demirkan, Fransızca olarak, “Nasreddin Hoca Hikâyeleri Üzerine”, Doç. Dr. Mustafa S. Kaçalin, “Deyimlerde Nasreddin Hoca” ve Dr. Mustafa Duman, “Nasreddin Hoca Hikâyelerinin Değişik Ülkelerde Yaygınlaşması ve Yayınlanması” konularında konuşmalar yaptılar. /(10)
Kültür Bakanlığı da yapmış olan İtalyan Dili ve Edebiyatı Profesörü Dr. M. J. Vinciguerra, Grossu Minutu’nun fıkralarından 5 örnek sundu. Bu fıkraları Doç. Dr. Murat Demirkan’ın çevirisinden de yararlanarak, aşağıda veriyoruz. Nasreddin Hoca’ya göre çok genç bir fıkra tipi olan Grossu Minutu’nun fıkralarından daha fazla örnek yayınlanırsa, Nasreddin Hoca fıkraları ile karşılaştırma olanağı doğar.
Grossu Minutu’dan Fıkralar:
O ağaçken de pek işe yaramazdı!
Korsika’da, Grossu Minutu’nun yaşadığı köydeki kiliseye bir aziz heykeli yapmak için ağaç ararlar. Grossu Minutu’nun bahçesinde bir #kirazağacı vardır. Onu vereyim, der. Köylüler ağacı alırlar. #Heykeltraş bu ağaçtan bir #azizheykeli yontar. Kiliseye koyarlar.
Bir gün çok şiddetli bir #fırtına, yağmur, dolu ortalığı birbirine katar. Köylüler aziz heykelini alır ve fırtınaya karşı duaya çıkarlar. Fırtına gittikçe şiddetini artırır. Dua işe yaramaz. Grossu Minutu heykeli işaret ederek:
– Bu ağaçken de pek işe yaramazdı, der.Sesin ne önemi var!
Grossu Minutu bir duruşmada #tanık olarak #yargıç karşısına çıkar :
– Olay yerinde bir ses duydum, diye anlatırken yargıç sözünü keser:
– Sesi bırak! Ses neye yarar? Sen gördüklerini anlat, deyince Grossu Minutu arkasını yargıca döner ve kuvvetlice yellenir. Bunu duyan yargıç bağırmaya başlar. Bunun üzerine Grossu Minutu ona:
– Sen az önce sesin önemi yok demedin mi? Şimdi niye kızıyorsun? der.Gider gelirden fazla!
Grossu Minutu bir gün ishale yakalanır. Halsiz düşer. Bu arada arkadaşlarından biri ziyaretine gelir ve halini hatırını sorar:
– Nasılsın, der. Grossu Minutu ona;
– Nasıl olayım? Gider gelirden fazla. İflas durumundayım…Şişman – Zayıf
Grossu Minutu’ya neden bazen #şişman bazen de #zayıf olduğunu sorarlar. O da:
– Ben fakir bir adamım. Yiyecek bulursam yer şişmanlarım. Bulamazsam aç kalırım, zayıflarım; bu nedenle görünüşüm durmadan değişir, der.Arkadaşım eşek
Grossu Minutu berbere gider ve eşeğine yükleyip getirdiği odunları satmak ister. Berbere:
– Odunları sana veririm ama sen de karşılığında beni ve arkadaşımı traş edeceksin der. Berber buna karşılık eşeğin semerini de ister. Grossu Minutu kabul eder. Kendisi traşa oturur. Berber işini bitirince:
– Getir arkadaşını. Onu da traş edeyim, deyince Grossu Minutu eşeğini yularından çekip dükkâna getirir ve berbere:
– İşte arkadaşım bu. Onu da traş edeceksin, der. Berber itiraz edince ona:
– Sen beni ve arkadaşımı traş edeceğine söz vermiştin, sözünde dur, der.Ama ben üşüyorum!
Grossu Minutu bir kış günü derebeyi ile yolda giderken kürklere bürünen #derebeyi:
– Hava soğuk ama ben üşümüyorum, der. Üstünde başında ince ve yırtık pırtık elbiseler olan Grossu Minutu yalnızca kendisini düşünen derebeyine cevap verir:
– Ama ben üşüyorum beyim.* Dr. İç Hastalıkları Uzmanı-Halk Kültürü Araştırmacısı
1. Jean – Simon Raffalli, “Le Mot du President”, U Nutiziariu di Grossu Minutu, Bulletin de l’Associu Grossu Minutu, Numero: 3, (Aout 200), Valle d’Alesani, Korsika, s. 1-2
2. Marie – Jean Vinciguerra, “En relisant Don Quichotte: deux histoires croisees de doubles”, U Nutiziariu di Grossu Minutu, Bulletin de l’Associu Grossu Minutu, Numero: 4, ((Mars 2003), Valle d’Alesani, Korsika, s. 2
3. Jean – Simon Raffali, A.g.y. s. 2
4. Mustafa Duman “Bulgaristan’daki Nasreddin Hoca ve Kurnaz Peter”, Yedi İklim, Nasreddin Hoca Özel Sayısı, Sayı: 138-139, (Eylül-Ekim 2001), İstanbul, s. 53-61; Mustafa Duman, “Bulgarların Fıkra Kahramanı Kurnaz Peter (Hıtar Petar)”, Roman Kahramanları, Üç Aylık Edebiyat Dergisi, Sayı: 17, Ocak-Mart 2014, Heyamola Yayınları, İstanbul, s. 155-159.
5. Nasreddin Hoca konulu yazı için bkz: Simon – Jean Raffali, “Nasreddine Hodja”, U Nutiziariu di Grossu Minutu, Bulletin de l’Associu Grossu Minutu, Numero: 4, (Mars 2003), Valle d’Alesani, s. 4-10. Bu yazıda Nasreddin Hoca’nın yaşamı anlatıldıktan sonra 23 fıkrası verilmektedir
6. Paul Silvani, “Nicolas Carlotti: U Babbu di Grossu Minutu”, U Nutiziariu di Grossu Minutu, Bulletin de l’Associu Grossu Minutu, Numero: 4, (Mars 2003), Villa d’Alesani, Korsika, s. 10-11.
7. Paul Silvani, A.g.y. s. 10.
8. Paul Silvani, A.g.y. s. 10
9. Paul Silvani, A.g.y. s. 10-11.
10. Toplantıyla ilgili haberler için bkz: “Nasreddin Hoca’dan Grossu Minutu’ya Selâm”, Cumhuriyet, 4 Aralık 2003, İstanbul, s. 18; “Nasreddin Hoca ve G. Minutu Buluşması”, Bizim Gazete, 20 Kasım 2003, İstanbul, s. 8.Not: Bu yazı Toplumsal Tarih Dergisi’nin Temmuz 2004 tarihli 127. sayısında yayımlanmış olan “Korsikalıların Nasreddin Hocası: Grossu Minutu” adlı makalenin kısaltılmış ve bazı yeni bilgiler eklenmiş şeklidir.
#Fransa #KorsikaAdası #fıkra #fıkrakahramanı #MustafaDuman #halkfıkraları #GeneralPascalPaoli #KorsikaBağımsızlıkSavaşı #arkadaşımeşek
-
0 Replies
Sorry, there were no replies found.