İşçiler: YENGEÇ GEMİSİ
-
İşçiler: YENGEÇ GEMİSİ
YENGEÇ GEMİSİ*
Makale Yazarı: Nuray Akdemir
*Bu makale ROMAN KAHRAMANLARI (Ekim/Aralık 2014) 20. sayıda yayımlanmıştır.
1920’li yılların sonu ve 1930’lu yılların başı Japon edebiyatında “#ProletaryaEdebiyatı” dönemidir. Bu dönemde proletarya edebiyatının ortaya çıkmasına hiç kuşkusuz Japonya’nın vahşi kapitalist dünyadan çıkar sağlamak amaçlı diğer #kapitalist ülkelerle rekabet içine girmesi neden olarak gösterilebilir. Akımın en önemli temsilcilerinden biri Takici Kobayaşi (1903-1933)’dir. Yazar, #devlet tarafından #işkenceyle öldürülene kadar birçok öykü ve roman yazmıştır. Dönemi temsil eden en önemli eseri #ezilen işçi sınıfının zor çalışma koşullarını anlattığı Yengeç Gemisi (#Kanikōsen, 1929) adlı romanıdır. Yayımlandıktan seksen yıl sonra en çok satanlar listesinde ilk sırayı almıştır ve romanın dört ayrı #manga uyarlaması da yapılmıştır. Beş yüz binin üzerinde satarak bir rekora imza atan manga uyarlaması Türkçeye de #HüseyinCanErkin tarafından kazandırılmıştır. (1) Yengeç Gemisi kapitalist güçlerin #işçiler üzerindeki #baskıcı tavrını ve işçilerin ayaklanmasını gerçekçi bir şekilde tasvir etmiştir.
#1914–#1918 savaş yılları Japonya ekonomisinde umulmadık bir patlama yaratmıştır. Sanayi, ticaret ve gemicilikte gelişmeler olmuş, ülke #denizaşırı düzeyde büyük bir #ticaretfazlası biriktirmiş ve bazı Japonlar müthiş derecede zenginleşmiştir. (2) Bu durum zengin fakir arasındaki farkı gittikçe açarak sosyal adaletsizliği de ortaya çıkarmıştır. #Yengeçkonserveciliği işi 1900’lü yıllarda başladığında devlet ekonomisine katkısı büyük olmuştur. Japonya’nın yengeç konserveleri #Avrupalı ve #Amerikalılar tarafından yoğun ilgi görmüş ve Japonya ihracatı artırarak büyük kazançlar elde etmiştir. (3) Yengeç Gemisi’ne göre de I. Dünya Savaşında #somon, #alabalık ve yengeç gibi konservelere talep artmıştır. Yengeç konservesi üretimini artırmak için çalıştırılan işçiler bu zamanda kapitalist güçlerin şiddetine, kötü ve baskıcı muamelelerine maruz kalmışlardır. Takici, bu olayları dikkatli bir şekilde inceleyerek romanında tüm gerçekçiliği ile yansıtmıştır. Örneğin, “denize düşerek hayatlarını kaybeden #balıkçılar az değildi” veya “büyük av zamanında gece sadece bir iki saat uyuyan kişilerdi” gibi cümleler gerçek yaşamdan alıntılardır. (4)
Yengeç Gemisi kapitalistlerin kâr sağlayabilmek için zor kullanarak çalıştırdıkları işçilerin birlik ve #direniş öyküsüdür. Proletarya düşüncesi bağlamında ben roman tarzında değil de bir grup işçinin bakış açısıyla yazılmıştır. Tek bir ana karakter yoktur, kapitalizme ve vahşete karşı gelen bir topluluk vardır. Roman “İstikamet cehennem!” diye başlar. Kapitalistler için büyük kazançlar sağlayacak bu yolculuk işçiler için cehennemden farksız olacaktır. Japonya’nın kuzey adası #Hokkaido’dan demir alan #HakkoMaru adlı bu #fabrikagemi 1890’larda hastane gemisi olarak yapılmış, Japon-Rus Savaşında kullanılmış, hiçbir güvenliği olmayan eski bir gemidir. Bu fabrika-gemide balıkçılar ve işçiler yengeçleri avlayarak konserve yapacaklardır. İşçiler #Hakodate’nin yoksul, köylü ailelerinden gelen on dört on beş yaşlarında çocuklardır. Geminin kuyruk kısmında şef ve kahya gibi otoriteyi sağlayan güçler kalırken işçiler balık istifi şeklinde geminin ön cephesinde kalacaklardır. Takici, toplumdaki sınıfsal ayrımı geminin içindeki düzenle bir kez daha gözler önüne sermiştir. “Balıkçıların domuz gibi yattıkları bu domuz ahırı insanın midesini dışına çıkaracak kadar berbat kokuyordu.” (5)
İşçilerin kaldıkları yer bir domuz ahırından farksızdır, yiyecekleri önlerine atılan kokuşmuş salamuradır ve tatil yapmadan günde on altı saat ölümüne çalıştırılacaklardır. “Balıkçılar yengeç pençeleri gibi soğuktan uyuşan ellerini ara sıra koyunlarının içine sokarak, ağızlarına götürüp nefesleriyle ısıtarak çalışmaya devam etmek zorundaydılar.” (6) Başlarından hiç ayrılmayan şef #Asakava kapitalist gücün bir temsilidir. Onun için denizden avlanan yengeç sayısı dışında hiçbir şey önemli değildir. Asakava’nın merhametsiz ve acımasız tavrının arkasında fabrika kurucuları, hükümet ve silahlı kuvvetler vardır. Sürekli işçileri gözetiminde tutan Asakava sözleriyle baskısını artırır; “Yemek yemeye ayıracak vaktimiz yok”, “#İnsanhakları dediğin nedir ki? Anlamsız şeyler bunlar”, “Kullanan ve kullanılan aynı düzeyde olamaz.” Onun için para yoğun çalışma temposuna dayanamayarak ölen bir işçinin cesedinden daha önemlidir; “Yakmak mı? Boşa masraf; denize atıversinler yepyeni bir torbayı öyle bir şey için kullanmayın.” (7)
#Fırtınalıbirgünde yengeç avlamak için gemiden sandalla kıyıya yaklaşan bir grup işçi yolunu kaybeder ve onları #Rusgemisi kurtarır. Ruslar sadece bu sandaldaki işçileri değil gemideki tüm işçilerin de #kurtuluş nedeni olacaktır. Ruslar, vücutları ve ruhları sistem tarafından çökertilmiş işçilere kapitalist düzenin adaletsizliğinden ve proletaryanın gücünden bahsederler.:
“Sizin kesin paranız yok. #Fakirsiniz. Bundan dolayı siz proletaryasınız. #Zenginler size bunu yapıyor. (boğazını sıkar gibi yapar) Zenginler git gide daha da büyüyorlar. (göbekli adam taklidi yapar) Siz ne yaparsanız yapın fakir olacaksınız. Anlıyor musunuz? “ (8)
“#Çalışaninsan budur (kaşlarını çatarak hasta insan taklidi yapar), çalışmayan insan budur (böbürlenerek yürür)… Çalışmadan para kazanan insanlar var”, “Proletarya, siz, bir kişi, iki kişi, üç kişi…yüz kişi, bin kişi, elli bin kişi, yüz bin kişi, hepimiz, hepimiz (çocukların ellerinden tutarak gösterdi)birlik olup güçleneceğiz, (kollarını kaldırır) yenilmeyeceğiz. Kimseye. Anlıyor musunuz?” (9)
Ruslar, Japon işçileri kapitalizmle nasıl mücadele edecekleri konusunda bilinçlendirirler. Yengeç gemisine dönen işçiler diğer işçileri de örgütleyerek grev yaparlar ancak deniz kuvvetlerinin müdahalesiyle başarısız olurlar. Kapitalist güçlerin yanında olan ordu onları Rus taklitçileri olarak suçlayarak grevi başlatan dokuz lideri tutuklar. Çalışma koşulları bu grevden sonra daha da ağırlaşır. İşçiler bir süre sonra yeniden cesaretlenerek ikinci grevlerini yaparlar. Grev bu sefer başarıyla sonuçlanır ve zarara uğrayan şirket, şef Asakava’yı kapı dışarı eder.
I. Dünya Savaşı ile Japonya sanayileşmenin ikinci aşamasına geçmiştir. Kapitalist ekonominin hâkim olduğu bu dönemde ilk kez proletarya düşüncesi filizlenmiş ve aydınlar ilk kez Marksizmle tanışmışlardır. Bu aydınlar arasında yer alan Takici Kobayaşi de Yengeç Gemisi ile iki dünya savaşı arası dönemin kapitalist Japonya’sını tüm gerçekliği ile yansıtmıştır.
NOTLAR:
* Ankara Üniversitesi, Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi, Japon Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı
(1) Kobayaşi, Takici, Yengeç Gemisi Manga, Çev.:H. Can Erkin, Yordam Kitap, İstanbul, 2010
(2) Hunter, Janet E., Modern Japonya’nın Doğuşu, Çev.:Müfit Günay, İmge Kitabevi, Ankara, 2002 s.334
(3) Kurata, Jin, Kanikōsen oyobi Gyofuzatsufugyakutai Jiken, Shogaku Tokyu, 2002, s.8
(4) Kurata, Jin, Kanikōsen oyobi Gyofuzatsufugyakutai Jiken, s.12
(5) Kobayashi, Takiji, Kanikōsen, aozorabunko_ 01465, 2004, s.9
(6) Kobayashi, Takiji, Kanikōsen, s. 28
(7) Kobayashi, Takici, Yengeç Gemisi Manga, s.137
(8) Kobayashi , Takiji, Kanikōsen ,s.91
(9) Kobayashi, Takiji, a.g.e., s.94KAYNAKÇA:
-Hunter, Janet E., Modern Japonya’nın Doğuşu, Çev.:Müfit Günay, İmge Kitabevi, Ankara, 2002
-Kobayaşi, Takici, Yengeç Gemisi Manga, Çev.: H. Can Erkin, Yordam Kitab, İstanbul, 2010
-Kobayashi, Takiji, Kanikōsen, Aozorabunko_01465, 2004
-Kurata, Jin, Kanikōsen oyobi Gyofuzatsufugyakutai Jiken, Shogaku Tokyu, 2002 -
0 Replies
Sorry, there were no replies found.