Honoré de Balzac: Eray Canberk’in Notları…
-
Honoré de Balzac: Eray Canberk’in Notları…
Eray Canberk’in Notları…*
Makale Yazarı: Eray Canberk
*Bu makale Roman Kahramanları dergisi Sayı 7 – Temmuz/Eylül 2011’de yayımlanmıştır.
KİBAR FAHİŞELERİN İHTİŞAM VE SEFALETİ
Balzac’ın Splendeurs et misères des courtisanes (1838-1847) adlı eserinin Türkçe çevirileri[1]: Kibar Fahişelerin İhtişam ve Sefaleti (Çev.: Cemil Meriç, 1946), Kibar Fahişeler (Çev.: Nesrin Altınova, 1972), İhtişam ve Sefalet (Vautrin) (Çev.: Cemil Meriç, 1973), Süslü Hayatlar. Kötü Kadınların Parlayışı ve Düşüşü (Çev.: Vahdet Gültekin, 1981), Kibar Yosmalar. Parlak Günleri, Düşkün Günleri (Çev.: Vahdet Gültekin, 1986).
Romanın ilk çevirisini yapan Cemil Meriç kitabın başına “Eserin Kahramanları” adlı bir çalışma eklemiştir. Söz konusu kahramanların birçoğu Balzac’ın “İnsanlık Komedisi”nin diğer romanlarında da yer alırlar. Meriç’in kendi kaleminden çıkan yazının uzunluğu 15 sayfadır. Yazıda sırasıyla Vautrin, Lucien de Rubempré, (gazeteciler) Blondet, Finot…, Markiz d’Espard, Florin ve sahne artistleri, Güzel Hollandalı, Rastignac, Henri de Marsay, Madame de Sérisy, Desplein ve Balnchon, David Séchard (de Marsac), Du Tillet, Derville konu edilmiş. Bunlardan bazılarından kısa alıntılar:
Vautrin: “… adetlerile sefaletleri sonsuz olan kalabalıkların mücrim ve karanlık dehasıdır. Nietzche’nin sayıkladığı tunç bakışlı, mermer yürekli ve çelik pazulu insan azmanı.”
Lucien de Rubempré: “Babası Angoulème’li bir eczacı, annesi ise asil bir hanedanın, Rubempré’lerin kızıdır. Eyalette büyük bir şöhret kazanan bu genç ve hayalperest şair, dehasını bütün Fransa’ya tanıtmak sevdasile Paris’e koşuyor.”
Madame de Sérisy: “Hikâyemizde önemli bir rol oynayan bu hercai dilber, Kont de Sérisy’nin haremi ve “on üçler”den olan Marki de Ronquerolles’in hemşiresiydi. […] Salonlarını bütün Paris’e ve kucağını birçok hovardalara açan işvekâr kontes, kocasını istediği gibi evirip çeviriyor, onun kıymetli himayesi altında dul bir kadın kadar hür yaşıyordu.” (Alıntılar çevirinin ilk yayımlandığı yıldaki (1946) baskıdandır.)
BİR “BALZAC” KİTABI
Tahsin Yücel’in hazırladığı “Balzac” kitabı Varlık Yayınları’nın “Hayatı, Sanatı, Eserleri” dizisinin “Dünya Klâsikleri” bölümünde yayımlanmış (1961). Kitap iki ana bölümden oluşuyor: “Hayatı ve Eseri” (Hayatı, Eseri, İnsanlık Komedyası’nı Meydana Getiren Eserlerin Kronolojik Tablosu, Dilimize çevrilmiş Eserleri), “Romanları” (Özetleri, Konuları).
“Hayatı ve Eseri” başlıklı inceleme Yaşar Nabi imzasını taşıyor.
“İnsanlık Komedyası”nın tarih dizini üç bölümden oluşuyor: A. Töre İncelemeleri (I. Özel Hayat Sahneleri, II. Taşra Hayatı Sahneleri, III. Paris Hayatı Sahneleri, IV. Politika Hayatı Sahneleri, V. Askerlik Hayatı Sahneleri, VI. Köy Hayatı Sahneleri), B. Felsefe İncelemeleri, C. Çözümlemeli İncelemeler.
“Dilimize Çevrilen Eserleri” bölümünde 32 çevirinin ve bunların çevirmenlerinin adları yer alıyor: Goriot Baba (Haydar Rifat Yorulmaz, Nahit Sırrı Örik), Eugénie Grandet (Nasuhi Baydar), Albay Chabert (Yaşar Nabi), Tılsımlı Deri (Hamdi Varoğlu), İki Yeni Gelinin Hatıraları (Nurullah Ataç), Vadideki Zambak (Nahit Sırrı Örik, Cevdet Perin), Köy Hekimi (Nasuhi Baydar), Vendetta (Nurullah Ataç), Altın Gözlü Kız (Cemil Meriç, İhsan Pozan? “İhsan Boran” olmalı), Âsiler (Muzaffer Eren), Mahvolan Şaheser (Adnan Benk, Nahit Sırrı Örik), Kornelyüs’ün Elmasları (Cevdet Perin), Otuz Yaşındaki Kadın (Cemil Meriç, Mina Urgan), Onüçlerin Romanı (Cemil Meriç), Mutlak Peşinde (Oktay Rifat – Sabiha Rifat), Maskeli Aşk (Ferit Namık Hansoy), Kibar Fahişeler (Cemil Meriç), Kırmızı Han (Nermin Sankur), Louis Lambert (Oktay Rifat), Cousine Bette (Şerif Hulusi, Vahdi Hatay), Rahibenin Aşkı (Nermin Yürür? “Nevin Yürür” olmalı), Terör Devri (Tuna Baltacıoğlu), Modeste Mignon (Oktay Rifat), Tefeci Gobseck (Vedat Günyol), Top Oynayan Kedi Mağazası (Necdet Bingöl), Cousin Pons (Vahdi Hatay), Tours Papazı (Mebrure Alevok), Esrarlı Bir Vaka (Yaşar Nabi), Ursule Mirouet (Sabiha Rifat), Sönmüş Hayaller (Yaşar Nabi), Üç Hikâye (Mücahit Topalak), Köy Papazı (Kâzım Ayduru? “Kâzım Nami Duru” olmalı).[2]
“Romanları (Özetleri, Konuları)” bölümü Balzac’ın 1842’de yayımlanan “İnsanlık Komedyası” önsözünün Tahsin Yücel tarafından yapılan çevirisiyle başlıyor. Çevirilerden yapılan alıntılar ve roman özetleri şunlar: Modeste Mignon, Otuz Yaşındaki Kadın, Goriot Baba, Eugénie Grandet, Sönmüş Hayaller, Cesar Birotteau, La Cousine Bette, Cousin Pons,
Esrarlı Bir Vak’a, Köy Hekimi, Köy Papazı, Vadideki Zambak, Tılsımlı Deri, Mutlak Peşinde, Louis Lambert, Seraphita.
TANPINAR’IN GÖZÜYLE BALZAC
• Balzac’ı hemen herkes gibi, ben de Fransızca okumağa başladığım zaman tanıdım. Fakat onu yeni anlıyorum. Şimdi kırkını bir iki kademe geçmiş muharrir sıfatıyla ondan alınabilecek dersleri daha iyi görüyorum, hatta daha iyisi, bu dersleri aldıktan sonra edebiyatı, diğer Fransızları, büyük Rus muharrirlerini, bazı İngiliz romancılarını görüşüm değişti.
• Balzac, küçük hesabın hiç karışmadığı ibdalarında Mikelancelo’ya, Rembrandt’a, Rodin’e, Shakespeare’e, Goethe’ye benzer. Kendisinden sonra ona benzetilenler pek azdır.
• “Cürüm ve Ceza”da, “Les Possédés”deki, “Karamazoflar”daki kahramanların, eşlerini, kendisinden evvel yetişmiş Fransız romancılarında, Balzac ve Stendhal’de bulabiliriz.
• Balzac resme ve bütün san’at eşyasına hayran olmakla kalmaz, ondan anlar da.
• Şiir, eğer kendimize dilin imkânlarından ruh hâlleri yaratmak san’atı ise, Yahya Kemal bunun hakikî ustasıydı. Ve eğer realite dediğimiz şey, hakikaten insanoğlunu ve insan topluluklarını kendi talihlerinde görmekse, Yahya Kemal bizim ilk büyük realistimizdi. Burada tabiatıyle Balzac gibi, insan kaderinin ve ruhunun büyük taraflarıyle veya insan cemiyetlerinin talihiyle herhangi bir ütopyaya kapılmadan meşgul bir realizmden bahsediyorum. […] Niçin Balzac’tan bahsettim? Yazık ki, modern romanın babasıyle bu Türkçenin kapısını açan şairi birleştiren birçok çizgileri burada sayamayacağım. Sadece ikisinin de büyük bir masal yıkıcısı olduğunu söylemek kâfidir. Balzac “bizi masallar yiyip bitiriyor” diye şikâyet eder. Yahya Kemal’in bu cinsten hatırlanacak bir cümlesi yoktur ama ömrü boyunca onu hep bu aksiyonda gördük. Onu çok defa dinlerken içimde daima Comédie Humaine’in Türkiye’ye dair neşredilmemiş bir parçasını okuyorum zannına düştüm.
• Balzac gibi şuurlu ve dikkatli bir deha, insanlığı günün birinde tam olarak kendisinde bulan ve bize veren adam, Beethoven gibi emsalsiz bir dehanın farkında bile olmaz.
• Bir Balzac veya Zola Türkçede, Çincede, Çekçede tercümenin iyiliği nispetinde artan bir zevkle daima okunabilir.
(Bu alıntılar Tanpınar’ın ölümünden sonra 1969’da yayımlanan ve yazılarının toplandığı Edebiyat Üzerine Makaleler’den derlenmiştir. Tanpınar’ın, sözü geçen kitapta ayrıca “Balzac’a Dair Düşünceler” başlıklı bir çalışması da bulunmaktadır.)
—————
[1] Aslı Kalem – Banu Karadağ’ın “Türkçe’de Balzac” Kaynakçası’ndan (Honoré de Balzac / Romancının Evreninden Sahneler, Mehmet Rifat, Kaf Yayıncılık, 1999).[2] Aslı Kalem-Banu Karadağ kaynakçasıyla karşılaştırıldığında bu dökümde şu eksiklerin olduğu görülüyor: César Birotteau (Fehmi Baldaş), César Birotteau’nun Yükseliş ve Düşüşü (Cevdet Perin), Karanlık Bir İş (Esrarlı Bir Vak’a) (Necip Rifat), Nucingen Bankası (Vahdi Hatay).
#sayı7 #eraycanberk #balzac #honoredebalzac #kibarfahişeler #tahsinyücel #balzac #tanpınar #eraycanberk1
-
0 Replies
Sorry, there were no replies found.