Hababam Sınıfı
-
Hababam Sınıfı
HABABAM SINIFI*
Makale Yazarı: Filiz Dalkılınç
*Bu makale ROMAN KAHRAMANLARI Ekim / Aralık 2016, 28. sayıda yayımlanmıştır.
“Entike kuuuşe ruuule rule!
Haydi hooooppa muşule!
Ave lupe luuupe!
Ave lupe kaaaro
Haydi Haykarnoş
Enti kala moş,
Hop!
Entike kuuşe ruuule ruule
Haydiiii….”*Hababam Sınıfı #tefrika olarak küçük adımlarla başladığı hayatını, #roman haline gelince maraton koşucusuna çevirebilmeyi beceren kitaplardandır.
Rıfat Ilgaz, 1957 yılında Turhan Selçuk ve İlhan Selçuk’un çıkardığı #Dolmuş adlı mizah dergisinde “#Stepne” takma isimle yazdığı hikâyeleri kitaplaştırır. Hababam Sınıfı adını verdiği kitap o dönemde inanılmaz bir yankı uyandırır. Kanaatimce Rıfat Ilgaz “stepne” takma adı ile topluma yedeklenip gözlemleyerek eğlenceli bir anlatı sergileyeceğini yansıtmıştır.
1911 doğumlu, 70’e yakın eser bırakan, #şair, #romancı, #öykücü yazar, öğretmenlik mesleğinin yansımalarını tüm eserlerinde göstermiştir. Eserlerindeki anekdotların çoğu da #öğretmenlik ve öğrencilikle ilgili bu okul anılarından oluşmaktadır. Dolayısıyla kitabı okuyan ya da filmi her izleyenin mutlaka kendinden birşeyler bulabileceği, gerçek hayattan alınmış ve yetkin bir #gözlem gücüyle anlatılmış karakterlerin, #mizah ögesiyle güçlendirilmesi sayesinde eser toplumun tüm kesimlerine damgasını vurmuştur. Ancak Rıfat Ilgaz ülkemizin darbelerle #derbeder olan aydınlarındandır. Yazdıklarından dolayı, şiir kitabı toplatılmış, değişik zamanlarda cezaevinde yatmış, öğretmenlikten atılmıştır. Gözlemlerini siyasal sistemin eleştirisi olarak ifade ettiği için, siyasal sistemin de gazabına uğramıştır.
Eğitim sisteminin değişen ve değişmeyen yönlerinin göz önüne serildiği, siyasi ve idari düzenin yansımalarını da barındıran eserde, günlük hayattan görebileceğimiz karakterler “yurdum insanı” tiplemelerine de bir aynadır aynı zamanda. Artık beşinci neslin okuyup izlediği yapıt altmış yıla yaklaşık serüveninde birçok hayat öyküsüne de ortaklık yapmış ve o günlerin izlerini günümüze taşımıştır.
Bir yatılı okulda geçen ve kendi koydukları adla “Hababam Sınıfı” dedikleri bu sınıfın, öğrenci ve öğretmenleri ekseninde gelişen olayların anlatıldığı kitapta çoğunlukla mizah olsa da kimi zaman sistem eleştirisi ağırlıklıdır. Ancak filmde daha çok mizah yer almıştır. Kitap, sinemaya uyarlandığında biçim ve içerikte farklılıkların olması kaçınılmazdır elbette.
Eser, 1975 yılında #ErtemEğilmez yönetmenliğinde filme alındığında bazı siyasi ve eleştirilen öğeler filmden sansürden geçebilmesi için çıkarılmıştır. Buna rağmen eserin özgünlüğü filmin başarısını da beraberinde getirmiştir. Oğlu #AydınIlgaz bir demecinde, eserdeki toplumsal içeriğin ve vermek istediği mesajların birçoğunun törpülenmiş olmasının babasını rahatsız ettiğini dile getirmiştir. Filmin #müzikal yönünün de güçlendirilerek ayrı bir enerji katmasıyla eser unutulmazlar arasında yerini almıştır. Sonra yeni serileri çekilmiş, tiyatro oyunlarına da başarıyla uyarlanmıştır. Hatta eser #TokyoÜniversitesi öğrencileri tarafından da #tiyatro olarak sahnelenmiştir.
Bazı eleştirmenlerin dikkat çektiği sınıftaki laçka öğretmen ve öğrenci ilişkilerinin anlatılması, bu ilişkileri yücelttiğinden değil etik ve politik kültür eksikliğinden doğan bozulmaya dair bir sistem eleştirisidir aslında. Yirmili yaşlarda, ergenlikle gençlik arası bir yerde olan ve hala lise sıralarında öğrenim gören bu gençler, Rıfat Ilgaz’ın gözünde #dejenere bir sistemin ürünleridir. Ve bu karakterlerin aile, okul, eğitim gibi toplumun diğer kurumlarıyla bir arada analizinin yapılması aynı zamanda mizah ile harmanlanıp okuyucuya sunulması, daha fazla kişiye ulaşıp sesini duyurma, farkındalık yaratma çabası olarak da yorumlanabilir. Filminin yapılmasının da bu niyeti beslediği söylenebilir.
Hababam sınıfı kitabında sınıf mevcudu 41’dir, Sivas yatılıdan gelenlerle mevcut 48’e çıkar. Bazı karakterler daha ön planda çıkmaktadır eserde. Çoğu parasız yatılı okumakta, gündüzcüler nadiren bulunmaktadır. Yatılı okulun kendine özgü özel alan içeren ilişkileri de hem kitapta hem de filmde görülmektedir. Gece konuşmaları, şakaları, örgütlenmeleri ana unsurdur. Yatılı okul, yoksulluk ve aileden uzak olmak da eserde öne çıkan sosyal dokudur.
Hababam sınıfının gündüz halinde ise, akla gelen şeyler; çalışmadan kopya ile geçme, öğretmenlerine yarenlik ile kafa tutma arası şakalar yapma, birbirlerine akla gelmez #sululuklar yapmakta yarışma ve yemekhane maceraları gibi tipik öğrencilik hayatı örüntüleridir. Ayrıca yeni gelen öğrencilere Hababam geleneksel tanışmalarını yapmaları ile ünlü bir gruptur. Her ne kadar şakalarında acımasız gibi görünseler de içlerinde bir arkadaşları zor durumda kaldığında grup dinamiği sağlayarak “birimiz hepimiz” sloganıyla kenetlenmektedirler.
#GretaGarbo, #MarleneDietrich gibi dönemin ünlü yıldızlarının oynadığı filmleri açık hava sinemasında okuldan kaçarak izlemekte, futbol maçlarına kaçmakta oldukça ustaca taktikler geliştirmektedirler. Aynı zamanda, idarenin uygulamalarına da karşı oldukları zaman tepkiselliklerini #Hababam olarak göstermekte yine, sınıfça #eylembirliği yapmaktadırlar. Örneğin #MahmutHoca’nın saçlar kısa olacak talimatına, tüm sınıf saçlarını kazıyarak bir karşı duruş sergiler. Hababam sınıfının neşeli olduğu zamanlarda tekrar ettikleri ilginç bir marşları da vardır. Filmde hiçbir kareye yansımayan ancak kitapta sık sık karşılaştığımız sözleri anlamsız bir tekerleme gibidir. Kendi uydurdukları bir marş olan bu dizeler, aralarında bir şifre gibidir aynı zamanda.
Kitapta olmayan ama filmde ana rollerde olan #HafizeAna ve #DamatFerit karakterleri de film uyarlamasına ayrı bir renk ve denge unsuru katmışlardır. Filmde izleyenlerin, olmasaydı olmaz, diyebilecekleri bu karakterlerin eseri yeniden yaratmak olarak da yorumlanması mümkündür.
İdari kadronun ana figürlerinden müdür muavini Mahmut Hoca, Hababam’ın korkulu rüyasıdır. Çünkü okuldan kaçma, ders kaynatma, kopya çekme, öğretmenlerle dalga geçme gibi ne kadar okul dışı davranış var ise Hababam sınıfından sorulur. Ama Mahmut Hoca, onları hep yakalar. Hababam’ın geleneksel lakap takma töreninden nasibini alan hocanın adı “#KelMahmut”tur ancak sinema uyarlamasında sansüre takılmasından dolayı filmde adı Mahmut Hoca’dır. Kitapta Mahmut Hoca’nın evli olduğu sadece hafta sonları evine gittiğine dair notlara rastlanmaktadır. Esasında Mahmut Hoca her ne kadar otoriter bir figür olarak dursa bile; öğrencilerin yanında, bir an önce okuyup mezun olmalarını isteyen, zor durumda kaldıklarında bir baba şefkati ile yaklaşan hatta kimi zaman diğer öğretmenlere de karşı koruyan bir karakterdir. Hababam’ın 1 Nisan şakasını bile anlayıp tersine çevirip onları ters köşe yapacak kadar iyi tanıyan ve mizahi yanı da gelişmiş bir eğitimcidir. Çünkü onların sistem dışına itilmişliğini ve eğitsel anlamda zayıf olmalarını yalnızca onların suçu olarak görmez, aile ve eğitim kurumunun eksikliğini ve yanlışlıklarını analiz edecek tecrübe ve sağduyuya sahiptir.
Yazarın, öğretmen kimliğinin de sezildiği öğrencilerle olan diyaloglarda Mahmut Hoca’nın nezdinde bu deneyimi hissetmekteyiz. Aslında #öğretmenlikmesleği toplumda kritik bir role sahiptir. Öğrencilerin aile, okul ve toplum üçgeninde eğitsel ve etik anlamda uygun kodlarla donatılıp ilerdeki hayatlarında bocalamamaları ve mesleki yeterliliklerin oluşturulması öğretmenlerin başat sorumluluklarındandır. Mahmut Hoca ise bu dengeyi her zaman öğrenci lehine korumaya çalışmakta, bildiklerini, deneyimlerini en doğru şekilde öğrencilerine aktarmaya çalışan, ömrünü buna adamış bir karakterdir kitapta.
Yine ana karakterlerden #İnekŞaban, filmdeki gibi tembel ve haylaz değil aksine çalışkanlığından dolayı “inek” lakabını almış Hababam’ın şakalarının çoğuna maruz kalan iyi niyetli, yeşil gözlü, uzun boylu bir öğrencidir. Sınıf başkanı olan #PalamutRecep olaylara gayet taktiksel yaklaşan idare ile öğrenciler arası ilişkilerde arkadaşlarını her halde koruyan, filmde görünmeyen ama kitapta lokomotif rolde bir öğrencidir. Mesela #TulumHayri, zekâ ürünü oyunları, bilek güreşlerinde yenilmezliği, sınıfta liderliğiyle ve oburluğuyla ünlüyken #Haytaİsmail tüm sulu şakalarda sacayağı pozisyonunu üstlenir. #GüdükNecmi Hababam sınıfının en tüysüz, en #sempatik aynı zamanda #otlakçı, ele avuca sığmaz, #haşarı ve diğerlerine nazaran daha minyatür bir tipidir. #DomdomAli, iri kıyım, sürekli Şaban’a şakalar yapan ,kopya hazırlıklarında tam teçhizatlı ve oldukça neşeli bir üyesidir Hababam sınıfının. Bunların dışında filmde olmayan ancak kitapta aktif roller üstlenen; sınıfın kâğıt, kalem ve sanatla meşgul olanlarından #KalemŞakir, çeşitli taklitleri ustalıkla yapan #RefüzeEkrem, müdürün yağcısı #ÇıyanSadi, palavra uzmanı #KüpArif, yatakhane şakalarıyla ünlü #ÇolakHamdi, kavgalarda güçlülüğü ünlü #YıkılmazHadi, #Düdükİsmet gibi karakterler de mevcuttur.
Sınıfın mevcudu dönem dönem değişmekte, belli başlı öğretmenleri değişmekte ama yeni gelene isim bulmakta gecikmemektedirler. Müdür muavini ve tarih öğretmeni Mahmut Hoca’dan sonra, coğrafya öğretmenleri #VakvakRıza, beden eğitimi öğretmeni #BadiEkrem, taabiyeci #MaratonRaşit, dramacı #OtelloKemal, edebiyat öğretmeni #Piyaleİhsan, matematik öğretmeni #SıfırcıHamdi, fizik öğretmeni #HidayetHoca, tarih öğretmeni #PaşaNuri gibi öğretmenler bu adlandırmalardan nasibini almışlardır. Her ne kadar türlü şakalar ve ipe sapa gelmez oyunlarla öğretmenleri bezdirseler de Hababam sınıfının da kendilerine göre önem verdikleri ve ciddiyetten ayrılmadıkları konular da vardır. Öğretmenlerinin ödev olarak ezberlemelerini istediği Atatürk’ün Gençliğe Hitabı’nı hep bir ağızdan ve eksiksiz okumaları şakalara alışık öğretmenleri bile şaşırtır.
Hababam sınıfının önderliğinde gerçekleşen okuldaki muziplik ve yaramazlıkla örülü bugünler Tulum Hayri ve Çolak Hamdi’nin okul dışında karıştığı bir kavganın büyümesi ve sonuç olarak tüm Hababam Sınıfını etkilemesiyle sınıf dağıtılır, #efsane son bulur. Müdür muavini Mahmut Hoca bile engelleyemez Milli Eğitim soruşturmasını, ancak bu bir son değildir aslında. Hababam sınıfının yatılı kısmı Anadolu’daki diğer Anadolu liselerine dağıtılır ve oralarda yeni Hababam şubeleri oluşur. Hikâyenin bitmesinden dolayı okuyucular hayal kırıklığı yaşarlar ancak devamı gelir sonrasında. Rıfat Ilgaz devam kitaplarında hikâyeye kaldığı yerden devam eder…
Kaynak Rıfat Ilgaz, Hababam Sınıfı, İş Bankası Yayınları, 8. Baskı, İstanbul, 2016
* Hababam sınıfının şifreli marşı
#HababamSınıfı #RıfatIlgaz #çğretmenyazar #sistemeleştirisi #yurduminsanı #yatılıokul #parasızyatılı #sinemayauyarlanan #Sivasyatılı #yoksulluk #kopyaçekme #yemekhanemaceraları #şaka #birimizhepimiz #Hababamsınıfımarşı #eseriyenidenyaratmak
-
0 Replies
Sorry, there were no replies found.