Ai: Karanlığın Sol Eli Cinsiyet Kavramını Alt Üst Ediyor: Kral Hamile!
-
Ai: Karanlığın Sol Eli Cinsiyet Kavramını Alt Üst Ediyor: Kral Hamile!
<strong>“Karanlığın Sol Eli” Cinsiyet Kavramını Alt Üst Ediyor: Kral Hamile!*</strong>
<strong>Makale Yazarı:</strong> Nevreste Çelikbilek
<p style=”text-align: right;”><em>*Bu makale Roman kahramanları dergisi 35. sayısında (Temmuz /Eylül 2018) yayımlanmıştır.</em></p>
Bu seferki roman kahramanlarımız “Gethen” yani “Kış” gezegeninin halkı. Bu dünyada her mevsim kış; her taraf karla, buzla kaplı, ortalama sıcaklık çoğunlukla eksi değerlerde. Gethen halkını tüm evrende eşsiz kılan şey, döngüsel cinsiyetleri. Ayın 26 günü cinsiyetsiz ve cinsel yaşamsızlar. Son dört günde ise o zamanki hormonal durumlarına göre kadın veya erkek olup çiftleşme dönemine (kemmere) giriyorlar. Duruma göre baba veya anne olabiliyorlar. Bu döngünün sonucu ise cinsiyetlerin bir sosyal statü olmaması. Kadınlar ve erkekler arasında ayrımın olmaması. Gethen’nin her yerinde soy anadan yani “tensel ebeveyn”den geliyor.Ursula K. Le Guin karlı bir günde uzaklarda kızak çeken iki kişi gördüğünü, bu sahneyi bembeyaz ufukta kadın mı erkek mi olduğu anlaşılamayan iki kişinin doğayla mücadelesi olarak seyrettiğini söylüyor. Romanı yazmaya böylece karar vermiş Le Guin. Cinsiyetsiz bir toplum var olsaydı nasıl olurdu, cinsel ayrımcılıklar ve baskı olmasa toplum nasıl bir toplum olurdu sorularına cevap aramış.
Yazar olayları gezegenler birliğinden elçi olarak Gethen’e gelen Genli Ai’nin ağzından yani bir erkeğin ağzından anlatmayı tercih etmiş. Böylece cinsel rollerden arınmış bakış açısıyla, bizim cinsiyetçi görüşümüzü karşılaştırarak aradaki farklara daha iyi dikkat çekmiş. Bir bebeğin doğduğunu duyduğumuz anda ilk sorduğumuz soru “kız mı, erkek mi?” olduğu için, daha o anda cinsiyetimizle damgalandığımız için, çoğu toplumda insanın beklentilerini, etkinliğini, bakış açısını, estetiğini, kelime haznesini, giyinişini, ağlamaktan utanç duyup duymamayı, hatta yeme tarzını bile cinsiyet belirlediği için böylesi daha doğru olmuş.
Kış halkı hayatın risklerini ve ayrıcalığını eşit olarak paylaştığı için romanda da söylendiği gibi; “buradaki hiç kimse başka yerlerdeki özgür erkekler kadar özgür değil.” Çocukların, anne ve babalarıyla hiçbir <a class=”hashtag” href=”/tr/etiket/psikoseksüel”>#psikoseksüel</a> ilişkisi yok; yani <a class=”hashtag” href=”/tr/etiket/Oidipus”>#Oidipus</a> veya <a class=”hashtag” href=”/tr/etiket/Elektra”>#Elektra</a> kompleksleri de yok. Karşılıklı istemeyince cinsellik olmadığı için tecavüz yok. Çiftleşme döneminde eş bulmak için kemmer evlerine gidiyorlar. Her dönem farklı kişilerle ilişki kurabildikleri gibi isterlerse sürekli aynı insanla kemmer sözü verebiliyorlar. Yani bu gezegende aşk da var. İlginç olarak kardeşler de birbirine bu sözü verebiliyor ancak ilk çocuk doğduktan sonra ayrılmaları gerekiyor ve aynı aileden ama farklı kuşaklardan iki kişi kemmer sözü veremiyor. Belli ki Ursula Le Guin ensestin yasak olmasının nedenlerinin sadece genetik değil psikolojik yönleri olduğunu da düşünmüş ama “aşk varsa kardeşler de birlikte olabilir” mesajını vermiş. Bir yazar için oldukça cesur tercihler kullanmış. (s.88-90)
Ana babalık içgüdüleri de çeşitlilik gösteriyor. Çocuklar hiç dövülmüyor. Çocuklarına onları hiç sahiplenmeksizin büyük ve etkili bir şefkatle davranıyorlar. Bu sahiplenmeme tavrı bizim dünyamızla aradaki farkı belirliyor. (s. 94) Gethen’de cinsel çevrimlerinin üretkenlik evresini azaltan veya tümüyle kaldıran ilaçlar var. Bu tip ilaçların kullanımı gönüllü olarak kabul ediliyor ve yaygın çünkü bazı âdetler, tıbbi tedavi veya ahlak gereği kemmer’den kaçınmak isteyebiliyor. Bir de mahkûmlara zorunlu olarak bu tedavi uygulanıyor çünkü çalışma gruplarında cinsellik ortalığı karıştırıcı olabilir diye düşünülmüş. Mahkûmlar buna uyum göstermiş durumda, melekler gibi utanç ve arzu duymuyorlar. (s. 156) Güçlü/zayıf, koruyucu/korunan, hükmeden/ hükmedilen, sahip olan/olunan, aktif/pasif ayrımları yok. Ezen ve ezilen yok, biz var. Yöneten ve yönetilen yok, biz var. Ancak rekabet olmadığı için teknolojik gelişmeler çok yavaş. Daima Bir Yılı’nda yaşayan Kış halkı için ilerleme, mevcudiyet kadar önemli değil. “Bir insan sadece insan olarak dikkate alınır ve değerlendirilir, ürkütücü bir deneyim bu.” (s. 91)
“Kavgalar, cinayetler, kan davaları, çatışmalar, öç almalar, suikastler, işkenceler, zulümler, bütün bunları bilecek kadar gelişmişlerdi ama savaşmıyorlardı. Anlaşılan seferberlik yetisinden yoksundular. Bu bakımdan hayvanlar gibi davranıyorlardı. Ya da kadınlar gibi.” (s. 54) Belki de savaş kavramı gerçekten yalnızca erkeklikle ilgilidir. Dünyayı kadınlar yönetseydi, dünyada savaşlar olmazdı veya daha az mı olur acaba? Gerçi Amazonlar gibi savaşçı kadın toplumları da söz konusu. Kış’ın iklimi, fizyolojileri soğuğa uyum göstermesine rağmen o kadar tahammül edilmez, o kadar zor ki belki de Gethen’liler bazı halklar gibi kendinden bile acımasız olan doğaya karşı dayanışma içinde ve bu yüzden savaşçı değil. (s. 92) Sanıyorum bu konu sadece sorgulama olarak kalacak; hem Le Guin hem de biz bir karar veremeyeceğiz.
Romanda Genli Ai Kış’taki kişiler arası ilişkileri, aile içi paylaşımları, siyaseti anlamakta zorlanıyor. Kış halkının erkek olmak için fazla dişi, kadın olmak için ise çok erkeksi olduğunu gözlemliyor. Kitaptaki en ilginç anlardan biri Ai’nin bilinçaltında hep erkek olarak düşündüğü kralın hamile olduğunun haberini alması. (s. 95) Ursula Le Guin eğlenerek sırf “Kral hamile!” cümlesini kurabilmek için bu romanı yazdığını söylemiş. Bu kitabın diline gelen eleştiriler olmuş ama Türkçede eril veya dişi zamirler olmadığı için kitabı İngilizcesinden okumayanlar bu ayrımı algılayamıyor. Meğer Türkçemiz cinsiyetsiz, kuir yanlısı bir dilmiş ama ancak şimdi bunun gerçekten farkına varıyorum. “Karanlığın Sol Eli”nin dilindeki asıl problem Le Guin’in, Gethenlilerden “he” olarak bahsetmesi. Bu söyleyiş Kış halkının erkek olarak düşünülmesine yol açıyor. Ayrıca kadın ya da erkek için kullanılan güzel, yakışıklı gibi sıfatların kullanılması da okuyucunun zihnini kadın ya da erkek cinsiyete yönlendirebiliyor. Le Guin, kitabı yazarken kullandığı kadınlık ve erkeklik zamirlerinin önemini daha önce fark etmiş olsa daha zekice davranacağını itiraf etmiş zaten. Yapılan bir başka eleştiri de romanda eşcinsel karakter olmaması ama kurguladığı gezegendeki cinsel döngü ve kış halkının psikolojisi buna pek de uygun değil galiba. Genli Ai tutuklanarak gönderildiği çalışma kampında ölmek üzereyken sürgün edilmiş eski Karhide başkanı Estraven tarafından kurtarılır. Bu ikilinin kutup bölgesi koşullarında 800 millik bir yolu kat ederken aralarında gelişen aşk ve “Kral hamile” cümlesi ile Le Guin bu son eleştiriyi de kırmış zaten.
Karanlığın Sol Eli (The Left Hand of Darkness) romanı 1969 yılında yayımlandı ve 1970’de bilimkurgu türünün önemli ödüllerinden sayılan Nebula ve Hugo ödüllerini kazandı. Bu roman eşcinselliği içermemesi ve kullandığı dil açısından eleştirilse de cinselliği ve toplumsal yansımalarını irdelemesi açısından hem feminist hem de kuir bilim kurgunun önemli örneklerinden sayılmaktadır.
“Işık karanlığın sol elidir
karanlık da ışığın sağ eli.
ikisi birdir, yaşam ve ölüm, yan yana
yatarlar kemmerdeki sevgililer gibi,
tutuşmuş eller gibi,
sonuçla yol gibi.”
Tormer’in Şarkısı (s. 201)———–
Kaynakça:
• Le Guin, Ursula <a class=”hashtag” href=”/tr/etiket/Kroeber”>#Kroeber</a>, Karanlığın Sol Eli, Ayrıntı Yayınları, İstanbul, 2015.
• Le Guin, Ursula Kroeber, Dancing at the Edge of the World: Thoughts on Words, Women, Places; “Is Gender Necessary?” , Grove Press, New York, 1989.
<a class=”hashtag” href=”/tr/etiket/Sayı35″>#Sayı35</a> <a class=”hashtag” href=”/tr/etiket/ai”>#ai</a> <a class=”hashtag” href=”/tr/etiket/UrsulaKleGuin”>#UrsulaKleGuin</a> <a class=”hashtag” href=”/tr/etiket/ursula”>#ursula</a> <a class=”hashtag” href=”/tr/etiket/leGuin”>#leGuin</a> <a class=”hashtag” href=”/tr/etiket/TheLeftHandofDarkness”>#TheLeftHandofDarkness</a> <a class=”hashtag” href=”/tr/etiket/karanlığınsoleli”>#karanlığınsoleli</a> <a class=”hashtag” href=”/tr/etiket/kış”>#kış</a> <a class=”hashtag” href=”/tr/etiket/Nevresteçelikbilek”>#Nevresteçelikbilek</a> <a class=”hashtag” href=”/tr/etiket/Gethen”>#Gethen</a> <a class=”hashtag” href=”/tr/etiket/kemmere”>#kemmere</a>
<img class=”” src=”https://novelheroes.com/Content/Media/Hero/28092020095809114-nohero.jpeg” width=”2097″ height=”1100″ /> -
0 Replies
Sorry, there were no replies found.